Styczeń 2026, Numer 1 (859)

---

SPIS TREŚCI

 

Kazimierz Ginał
Patron Roku 2026 Stowarzyszenia Elektryków Polskich inż. Tomasz Józef Ruśkiewicz (1867–1926)

TOMASZ RUŚKIEWICZ, PATRON ROKU SEP 2026 – Słowo Prezesa SEP Sławomira Cieślika

 

BIULETYN PPTE2050

Krzysztof Bodzek, Mateusz Jasiński, Magdalena Wręczycka
Transformacja energetyczna do elektroprosumeryzmu: rola społeczności energetycznych w budowaniu odporności lokalnej

Krzysztof Bodzek
Spółdzielnie energetyczne – pułapka 40% samowystarczalności

Janusz Hetmańczyk
Kinetyczny magazyn energii

 

ENERGETYKA I PRODUCENCI

Krzysztof Kaleta, Marek Polak, Mariusz Lepiarz, Jacek Górski
Osłony przed promieniowaniem jonizującym oraz przykłady metod i urządzeń stosowanych podczas badań nieniszczących w sektorze energetycznym

 

Anżelina Marek, Krzysztof Kania, Grzegorz Zając, Paweł Pukocz, Veronika Steinerová, Andrea Milerová
Badania podatności do zginania powłok cynkowych wytworzonych na prętach zbrojeniowych

Ryszard Bartnik
Bilans egzergii czy energii, który „ważniejszy”? – część II
Nowe spojrzenie na I i II zasadę termodynamiki

Ryszard Bartnik
Balance of exergy or energy, which is the “more important”? – part II
A new approach to the first and second laws of thermodynamics 

 

AKADEMIA ENERGETYKI

Bogumił Dudek
Technika prac pod napięciem na forum europejskim.
Historia LWA i konferencji ICOLIM z udziałem Polaków

 

ENERGETYKA I CIEKAWE KSIĄŻKI

Bogumił Dudek
Podstawy elektroenergetyki

 

LEKTURA PONADOBOWIĄZKOWA…

Bogumił Dudek
Quo vadis „Quo v·AI·dis”?

 

 

---

STRESZCZENIA 

 

Krzysztof Bodzek, Mateusz Jasiński, Magdalena Wręczycka
Transformacja energetyczna do elektroprosumeryzmu: rola społeczności energetycznych w budowaniu odporności lokalnej
Artykuł przedstawia rolę społeczności energetycznych (klastrów energii, spółdzielni energetycznych oraz obywatelskich społeczności energetycznych) jako narzędzia nie tylko dekarbonizacji i redukcji kosztów energii, lecz przede wszystkim budowania odporności lokalnej w warunkach rosnących ryzyk pogodowych, infrastrukturalnych, cybernetycznych i geopolitycznych. W ujęciu koncepcyjnym społeczności te osadzono w paradygmacie elektroprosumeryzmu oraz w architekturze pięciu osłon kontrolnych, które porządkują funkcje sterowania od poziomu pojedynczego obiektu do poziomu krajowego systemu elektroenergetycznego. Wskazano, że warunkiem praktycznej realizacji odporności jest lokalne bilansowanie techniczne bazujące na danych i sterowaniu, z wykorzystaniem systemów zarządzania energią, elastyczności popytu oraz agregacji zasobów, przy jednoczesnym uwzględnieniu ograniczeń wdrożeniowych po stronie integracji z OSD i dopuszczalnych trybów pracy. W części analitycznej omówiono konsekwencje wymogu ustawowego dotyczącego spółdzielni energetycznych, tj. konieczności pokrycia co najmniej 50% zapotrzebowania w każdej godzinie jako przesłanki warunkowego obowiązku wydania warunków przyłączeniowych. Na przykładzie profilu gminy wiejsko-miejskiej (1,2 GWh/rok) pokazano, że wysoki bilans roczny energii (samowystarczalność) nie przesądza o spełnieniu kryterium godzinowego. Instalacje PV poprawiają głównie wolumen roczny, magazyn energii skutecznie redukuje deficyty krótkookresowe (dobowe), jednak dopiero zastosowanie źródła dyspozycyjnego pozwala domknąć bilans. Takie bilansowanie jest podstawą zapewnienia zasilania obiektów krytycznych w społecznościach energetycznych, w szczególności powiązanych z jednostkami samorządu terytorialnego.

 

Krzysztof Bodzek
Spółdzielnie energetyczne – pułapka 40% samowystarczalności
W artykule przedstawiono analizę ryzyka ekonomicznego wynikającego z traktowania wymogu minimalnej samowystarczalności rocznej spółdzielni energetycznej (40% dla wpisów do 31 stycznia 2025 r. oraz 70% od 1 stycznia 2026 r.) jako wystarczającego warunku opłacalności. Wskazano, że o rzeczywistym koszcie energii decyduje przede wszystkim bilansowanie godzinowe oraz poziom autokonsumpcji, a nie bilans wolumenowy w skali roku. Omówiono model rozliczeń w spółdzielni oraz przedstawiono studium przypadku (spółdzielnia energetyczna na obszarze wiejskim o rocznym zapotrzebowaniu 1 GWh). Pokazano skalę kosztu niezbilansowania przy różnych poziomach samowystarczalności i autokonsumpcji, a także wpływ ceny energii z umowy kompleksowej oraz kosztu wytwarzania energii z własnych źródeł. Podkreślono konieczność uwzględnienia wszystkich kosztów, zwłaszcza przy niskim współczynniku autokonsumpcji. Wnioskiem jest to, że spółdzielnia może przynieść realne oszczędności, ale tylko przy poprawnie zaprojektowanym profilu pracy i analizie techniczno-ekonomicznej, co pozwala uniknąć pułapki 40%.

 

Janusz Hetmańczyk
Kinetyczny magazyn energii
W artykule przedstawiono wybrane zagadnienia kinetycznych magazynów energii wykorzystujących masę wirującą w postaci koła zamachowego i wirnika silnika typu outrunner oraz omówiono główne źródła strat. 

 

Krzysztof Kaleta, Marek Polak, Mariusz Lepiarz, Jacek Górski
Osłony przed promieniowaniem jonizującym oraz przykłady metod i urządzeń stosowanych podczas badań nieniszczących w sektorze energetycznym
Promieniowanie jonizujące wykorzystywane w nieniszczących badaniach materiałowych stanowi istotny czynnik ryzyka dla personelu oraz środowiska pracy. Z tego powodu stosowanie odpowiednich osłon ochronnych jest kluczowe przede wszystkim dla spełnienia wymagań bezpieczeństwa radiologicznego, jak również w konsekwencji dla zapewnienia bezawaryjnego funkcjonowania istotnych instalacji energetycznych. W artykule przedstawiono rodzaje osłon stosowanych podczas badań z użyciem promieniowania rentgenowskiego oraz izotopów promieniotwórczych, omówiono materiały ochronne ze szczególnym uwzględnieniem ołowiu i betonu oraz zaprezentowano techniczne rozwiązania konstrukcyjne wykorzystywane w sektorze energetycznym. Artykuł stanowi przegląd aktualnych praktyk inżynierskich oraz wskazuje czynniki, które należy uwzględnić podczas projektowania i eksploatacji osłon radiologicznych. Zaprezentowano też przegląd innych metod i urządzeń, które wykorzystywane są do badań nieniszczących (NDT) w sektorze energetycznym.

 

Anżelina Marek, Krzysztof Kania, Grzegorz Zając, Paweł Pukocz, Veronika Steinerová, Andrea Milerová
Badania podatności do zginania powłok cynkowych wytworzonych na prętach zbrojeniowych
Ocynkowane pręty zbrojeniowe są wytwarzane jako odcinki proste. Konieczność dostosowania konstrukcji zbrojenia do wymagań projektowych wymaga ich gięcia. Właściwości powłok cynkowych, w tym ich zdolność do odkształceń plastycznych można kształtować poprzez odpowiedni dobór parametrów procesu technologicznego ich wytwarzania. W artykule przedstawiono wyniki badań zginania ocynkowanych prętów zbrojeniowych ze stali B500B. Powłoki cynkowe wytworzono w kąpieli cynkowej o temperaturze 450^oC i zmiennym czasie zanurzenia. Ujawniono mikrostrukturę powłok oraz określono ich grubość. Wykazano, że podatność powłok do zginania zwiększa się przy skróceniu czasu zanurzenia w kąpieli, co pozwala na kształtowanie ich mikrostruktury z ograniczonym udziałem faz międzymetalicznych.

 

Ryszard Bartnik
Bilans egzergii czy energii, który „ważniejszy”? – część II
Nowe spojrzenie na I i II zasadę termodynamiki
W artykule wykazano, że bilanse energii urządzeń cieplnych wynikają ze sporządzonych dla nich bilansów egzergii, i to zarówno dla ich pracy nieustalonej, jak i ustalonej. W literaturze przedmiotu natomiast: podręcznikach, monografiach i publikacjach naukowych dotyczących termodynamiki, bilanse egzergii i energii są zawsze traktowane i przedstawiane jako „samodzielne byty”, gdy tymczasem, co w artykule udowodniono, tak nie jest. A więc czyż to nie zasada dewaluacji energii i wzrostu entropii nie powinna być najważniejszą i pierwszą zasadą termodynamiki? Czyż zatem nie należałoby przedefiniować fundamentalnych praw termodynamiki?