Grudzień 2025, Numer 12 (858)

---

SPIS TREŚCI

 

BIULETYN PRO NOVUM

Sławomir Rajca, Wojciech Murzynowski, Radosław Stanek
Diagnostyka, naprawy i serwis elementów turbozespołów bloków jądrowych
oraz współczesnych bloków konwencjonalnych

Andrej Kopunec, Juraj Vanovcan
Decades of expertise: Kurita’s unique technologies for nuclear cooling water management
(ensuring safety, compliance, and operational continuity)

Mariusz Banaszkiewicz, Frank Biesinger, Huáscar Lorini
Upgrading and servicing of large nuclear steam turbines

Jerzy Trzeszczyński, Radosław Stanek
Serwis diagnostyczny w formule LTDSA źródłem korzyści dla inwestora i użytkownika nowych bloków i urządzeń energetycznych

XXVII Sympozjum DIAGNOSTYKA URZĄDZEŃ ENERGETYCZNYCH I INSTALACJI PRZEMYSŁOWYCH
Diagnostyka i serwisowanie urządzeń w energetyce jądrowej oraz konwencjonalnej

 

BIULETYN IASE

Radosław Izakiewicz, Patryk Tomaszewski, Krzysztof Dąbrowski, Mateusz Klekota, Tomasz Kiźling,
Jacek Bula, Michał Białecki, Antonina Kieleczawa, Piotr Pietras, Wojciech Szubert
Windows – nowa platforma operacyjna systemu DCS MASTER

Bartłomiej Borkowski, Wojciech Szubert, Piotr Szulc
Harmonogramowanie pracy magazynu energii zintegrowanego z hybrydowym systemem zasilania podłączonym do sieci zasilającej z wykorzystaniem algorytmów genetycznych

Dariusz Wojtanowicz, Radosław Izakiewicz, Romuald Koczwara, Wojciech Szubert
Optymalizacja instalacji systemów Węzłów Zewnętrznych LFC z wykorzystaniem firmowej stacji komunikacyjno-przetwarzającej SKP-MGate

Bartłomiej Borkowski
Potencjał techniczny Branżowego Centrum Umiejętności nr 3 w dziedzinie elektryki działającego we Wrocławiu

 

Waldemar Dołęga
Uwarunkowania i wymagania środowiskowe dla urządzeń i instalacji elektroenergetycznych w aspekcie bezpieczeństwa ich użytkowania i eksploatacji

 

ENERGETYKA – NAUKA – PRZEMYSŁ

Wacław Gudowski, Mariusz P. Dąbrowski, Robert Paprocki
współpraca: Marcin Ciepliński, Paweł Gajda, Adam Rajewski, Olgierd Sikora
Transformacja energetyczna – dokąd zmierzamy?
Przełomowe technologie w procesie transformacji energetycznej

Bogumił Dudek, Stefan Gierlotka
Za nami XXV Konferencja Bezpieczeństwo Elektryczne ELSAF 2025 i XV Szkoła Ochrony Przeciwporażeniowej

Bogumił Dudek
Przed nami Jubileusz 50-lecia techniki prac pod napięciem i nowa Akademia Energetyki

 

FELIETONY NA CZASIE

Bogumił Dudek
Vergnügungszug, czyli Pleasure Train

 

 

---

STRESZCZENIA 

 

Sławomir Rajca, Wojciech Murzynowski, Radosław Stanek
Diagnostyka, naprawy i serwis elementów turbozespołów bloków jądrowych oraz współczesnych bloków konwencjonalnych
Specjalnością Pro Novum, od prawie 40 lat, są diagnostyka, naprawy i serwis turbin parowych turbozespołów długo eksploatowanych, które nadal stanowią podstawę bezpiecznej transformacji polskiej energetyki. Zdobyte w ten sposób kompetencje wykorzystywane są w obszarze diagnostyki turbin parowych i generatorów najnowszej generacji, turbin wiatrowych, a także turbozespołów na blokach jądrowych. Zaprezentowano wybrane przykłady diagnostyki wspierającej naprawy wirników generatorów z Elektrowni Chmielnicka (Ukraina), diagnostyki i naprawy wirników krótko eksploatowanych turbin parowych najnowszej generacji oraz serwisu diagnostycznego, nadzorującego bezpieczną eksploatację naprawianych elementów, wykonywanego w zdalnym trybie z wykorzystaniem współczesnych technologii modelowania konstrukcji i oceny bezpieczeństwa.

 

Andrej Kopunec, Juraj Vanovcan
Decades of expertise: Kurita’s unique technologies for nuclear cooling water management (ensuring safety, compliance, and operational continuity)
Water treatment is essential for maintaining the performance, safety, and longevity of nuclear power stations. The large volumes of water used in cooling systems are prone to issues such as scaling, corrosion, biofouling, and sediment accumulation, which can impair heat transfer efficiency and damage critical infrastructure. To prevent these problems, comprehensive treatment programs – including raw water pretreatment, chemical dosing, biocide application, and monitoring – are implemented to control water quality and system integrity. Proper cooling water treatment ensures optimal thermal performance, reduces operational risks, complies with environmental regulations, and supports the safe, continuous operation of nuclear facilities. Kurita has decades of experience in water treatment in nuclear power industry and has introduced several unique technologies in this field.

 

Mariusz Banaszkiewicz, Frank Biesinger, Huáscar Lorini
Upgrading and servicing of large nuclear steam turbines
The nuclear energy industry is experiencing renewed growth due to rising electricity demand and a focus on low-carbon energy sources. In many countries, the growth is promoted by government support and accelerated by technological advancements. Presently, more than 70 gigawatts of new nuclear capacity is under construction globally and more than 40 countries around the world have plans to expand the role of nuclear power in their energy systems. In addition to new builds, an increase in nuclear capacity is also possible through uprating of existing nuclear power plants. Reactor thermal power uprates are usually associated with steam turbine upgrades which result in power output increase, lifetime extension, reliability improvement and reduction in maintenance costs. GE Vernova offers a wide range of upgrade solutions and services for large (around 1000 MW or more power output) nuclear steam turbines. These include retrofits of high-pressure and low-pressure turbine modules, component upgrades, uprate feasibility studies and outage deferment studies. These offerings are based on extensive experience with nuclear steam turbines, recent developments in steam turbine technology and employ state-of-the-art engineering tools and methods in project execution.

 

Jerzy Trzeszczyński, Radosław Stanek
Serwis diagnostyczny w formule LTDSA źródłem korzyści dla inwestora i użytkownika nowych bloków i urządzeń energetycznych
Co najmniej najbardziej zaawansowane technologicznie komponenty nowych bloków i urządzeń energetycznych, w tym gazowo-parowych oraz gazowych, obejmowane są przez dostawcę długookresowym serwisem w formule LTSA. Zapewnia on inwestorowi/ użytkownikowi urządzeń bezpieczeństwo i dyspozycyjność urządzeń, jednocześnie ogranicza ich wiedzę w zakresie bieżącego stanu technicznego urządzeń. Serwis w formule LTSA stwarza dostawcy dodatkowe, znaczące źródło dochodów poprzez wpływ na strategię utrzymania stanu technicznego. Równolegle sprawowany serwis w formule LTDSA (Long Time Diagnostic Service Agreement) równoważy kompetencje dostawcy i użytkownika w zakresie utrzymania stanu technicznego co ma szczególne znaczenie podczas rozwiązywania problemów związanych z identyfikacją przyczyn nieprawidłowości zwłaszcza o awaryjnym charakterze.

 

Radosław Izakiewicz, Patryk Tomaszewski, Krzysztof Dąbrowski, Mateusz Klekota, Tomasz Kiźling, Jacek Bula, Michał Białecki, Antonina Kieleczawa, Piotr Pietras, Wojciech Szubert
Windows – nowa platforma operacyjna systemu DCS MASTER
W artykule zostały przedstawione aktualne nowości, o które wzbogacony został polski system automatyki DCS MASTER. Kolejną z nich jest możliwość implementacji systemu SO na platformie operacyjnej Windows, umożliwiając m.in. realizację małych instalacji systemu DCS MASTER „2w1”. Na sprzęcie małogabarytowym lub na komputerach PC, instalowany jest jednocześnie system SKP-MGate i system operatorski SO, co stanowi optymalne rozwiązanie dla małych instalacji obiektowych. Zabezpieczając system przed potencjalnymi cyberatakami rozszerzono jego sieci o nowe kategorie dla wykonywania kopii zapasowych instalacji oraz monitorowania i eliminowania podejrzanego ruchu sieciowego. Niezmiennie atutami polskiego systemu automatyki jest jego przejrzysta struktura, modułowa budowa i dowolna skalowalność na potrzeby użytkownika, prostota integracji z systemami innych producentów, a także realizacja nietypowych wymogów użytkownika, co przekłada się na konkurencyjność względem systemów innych firm. System DCS MASTER został wdrożony w kraju na wielu obiektach energetycznych w różnych wariantach, od pojedynczych stacji „2w1”po kompleksowe instalacje obiektowe „pod klucz”.

 

Bartłomiej Borkowski, Wojciech Szubert, Piotr Szulc
Harmonogramowanie pracy magazynu energii zintegrowanego z hybrydowym systemem zasilania podłączonym do sieci zasilającej z wykorzystaniem algorytmów genetycznych
Artykuł porusza problematykę efektywnego zarządzania energią w hybrydowych systemach zasilania złożonych z OZE oraz magazynu energii. Opracowano i porównano efektywność dwóch strategii sterowania pracą magazynu energii: klasycznej metody regułowej oraz autorskiej metody optymalizacyjnej wykorzystującej algorytm genetyczny. Funkcja celu algorytmu genetycznego została zdefiniowana jako maksymalizacja zysku ekonomicznego z obrotu energią z uwzględnieniem dynamicznych cen energii. Badania symulacyjne zrealizowano w środowisku MATLAB/Simulink dla rocznego horyzontu czasowego, na podstawie rzeczywistych danych meteorologicznych i rynkowych. Uzyskane wyniki wykazały, że zastosowanie algorytmu genetycznego pozwoliło na wygenerowanie wyższego zysku operacyjnego i skrócenie czasu zwrotu z inwestycji o ponad 8 lat (z 20, 32 lat dla metody regułowej oraz do 12, 24 lat dla autorskiej metody optymalizacyjnej), mimo intensywniejszej eksploatacji magazynu. W warunkach zmienności cen energii, zaawansowane metody optymalizacji wykorzystujące arbitraż cenowy są znacznie bardziej uzasadnione ekonomicznie niż proste sterowanie regułowe nastawione wyłącznie na pokrycie potrzeb własnych.

 

Dariusz Wojtanowicz, Radosław Izakiewicz, Romuald Koczwara, Wojciech Szubert
Optymalizacja instalacji systemów Węzłów Zewnętrznych LFC z wykorzystaniem firmowej stacji komunikacyjno-przetwarzającej SKP-MGate
Wieloletnie doświadczenie Instytutu Automatyki Systemów Energetycznych Sp. z o.o. w różnych obszarach wytwarzania i obsługi systemów ARCM/LFC zaowocowało opracowaniem w ostatnich latach systemu dla obsługi Węzłów Zewnętrznych LFC, o nazwie handlowej „System Rozdziału Mocy LFC” (SRM LFC), który spełnia wszystkie wymagania opisane w dokumentach normatywnych systemu LFC, wydanych przez PSE S.A. Na bazie systemu SRM LFC budowane są Węzły Lokalne WL LFC i Wyniesione WW LFC, o wspólnej nazwie Węzłów Zewnętrznych WZ LFC, implementowanych u uczestników Rynku Bilansującego Energii i Mocy. System przeznaczony do sterowania blokami energetycznymi Jednostek Wytwórczych Centralnie Dysponowanych (JWCD) i jednostek niebędących w centralnej dyspozycji PSE (nJWCD). W zwrotnym sprzężeniu węzły zewnętrzne WZ LFC udostępniają bieżące wartości parametrów pracy poszczególnych bloków JWCD i nJWCD do węzła centralnego Systemu Monitorowania Parametrów Pracy (WC SMPP). System WL LFC został z powodzeniem zaimplementowany już w kilkunastu w polskich elektrowniach, konwencjonalnych i wodnych.

 

Bartłomiej Borkowski
Potencjał techniczny Branżowego Centrum Umiejętności nr 3 w dziedzinie elektryki działającego we Wrocławiu
Scharakteryzowano działalność szkoleniową Branżowego Centrum Umiejętności nr 3 w dziedzinie elektryki. Liderem projektu jest Gmina Wrocław, a realizatorem Centrum Placówek Kształcenia Zawodowego. Wiodącymi podmiotami branżowymi są: Tauron Dystrybucja S.A., Polskie Towarzystwo Przesyłu i Rozdziału Energii Elektrycznej (PTPiREE) oraz Instytut Automatyki Systemów Energetycznych Sp. z o.o. (IASE). Celem nadrzędnym realizacji przedsięwzięcia jest wsparcie przygotowania kadr na potrzeby nowoczesnej gospodarki w poszczególnych branżach poprzez zapewnienie innowacyjnej i trwałej współpracy biznesu z edukacją zawodową na wszystkich poziomach kształcenia zawodowego. W ramach projektu powstało pięć pracowni, które opisano w artykule.

 

Waldemar Dołęga
Uwarunkowania i wymagania środowiskowe dla urządzeń i instalacji elektroenergetycznych w aspekcie bezpieczeństwa ich użytkowania i eksploatacji
W artykule przedstawiono problematykę dotyczącą uwarunkowań i wymagań środowiskowych dla urządzeń i instalacji elektroenergetycznych w aspekcie bezpieczeństwa ich użytkowania i eksploatacji. Omówiono zagadnienie określania warunków środowiskowych dla urządzeń i instalacji elektroenergetycznych oraz przepisy dotyczące bezpośrednio tej problematyki. Przedstawiono warunki środowiskowe pracy urządzeń i instalacji elektrycznych w obiektach budowlanych. Przeprowadzono identyfikację różnorodnych aspektów środowiskowych dla urządzeń elektroenergetycznych. Określono wymagania środowiskowe dla urządzeń elektroenergetycznych oraz przedstawiono problematykę doboru urządzeń do określonych warunków środowiskowych.