Listopad 2025, Numer 11 (857)

---

SPIS TREŚCI

 

Marcin Gronowski
Problematyka prawna zastosowania sztucznej inteligencji w energetyce

Grzegorz Tchorek, Roman Witkowski, Zdzisław Siara,
Sebastian Gromada, Katarzyna Pelc, Agnieszka Kluczowska
Kluczowe aspekty regulacyjne transformacji energetycznej w Unii Europejskiej

Krzysztof Pajączek, Krzysztof Jagiełło, Arkadiusz Baran,
Aleksandra Koprowska, Andrzej Mrozik, Piotr Jóźwiak
Wykorzystanie procesów zgazowania biomasy do zwiększenia konkurencyjności przedsiębiorstwa przemysłowego

Sławomir Kownacki, Michał Bajor, Łukasz Czapla, Piotr Ziołkowski, Zbigniew Stachowicz
Systemy wizualizacji danych z PMU – architektura, wymagania, przykłady rozwiązań

Leszek Bronk, Robert JankowskI, Bartosz Kędra, Sławomir Sierak, Henryk Koseda, Marek Okasiński
Wykorzystanie usług elastyczności użytkowników sieci w procesie planowania rozbudowy systemu elektroenergetycznego

Maciej Boiski, Bartłomiej Pawlik, Krzysztof Romaniuk, Andrzej Sławiński, Bartłomiej Sobczak
W poszukiwaniu źródeł dostępnego cenowo wodoru

Agnieszka Kluczowska, Katarzyna Bykowska, Katarzyna Pelc, Leszek Pięciak, Anna Głuszczyk,
Sebastian Gromada, Dominik Borowiec, Bartosz Ostrowski, Iwona Wolan, Krzysztof Strzępek
Opracowanie zaawansowanego materiału konstrukcyjnego opartego na azotku krzemu do zastosowań w energetyce

Kamil Mól, Roman Korab, Marcin Smołka
Symulator pracy sieci niskiego napięcia współpracującej z prosumenckimi źródłami fotowoltaicznymi

 

KONKURSY, WYRÓŻNIENIA, NAGRODY

Tomasz Rusek
Nowa tradycja?
Konkurs na najlepszą pracę dyplomową z elektryki

 

Ryszard Migdalski
Refleksje po 38. edycji Targów ENERGETAB 2025

Stanisław Gawron, Tadeusz Glinka, Mariusz Czechowicz
33. Konferencja Naukowo-Techniczna PEMINE 2025

Bogumił Dudek
Jubileusz Wydziału Elektrycznego Politechniki Śląskiej i XVIII Zjazd jego Wychowanków

 

---

STRESZCZENIA 

 

Marcin Gronowski
Problematyka prawna zastosowania sztucznej inteligencji w energetyce
Ze sztuczną inteligencją oraz systemami na niej opartymi jako rewolucjonizującymi wiele sektorów gospodarki wiążą się w równym stopniu korzyści jak i ryzyka, także o charakterze prawnym. Celem artykułu jest zanalizowanie problematyki prawnej, która wynika z wdrażania systemów AI w sektorze energetycznym w świetle unijnego rozporządzenia dotyczącego uregulowania sztucznej inteligencji, z uwzględnieniem specyfiki definicyjnej, zagadnień związanych z transformacją energetyczną oraz uzupełniającą ją transformacją cyfrową, a zwłaszcza w kontekście nadzoru. Uargumentowano tezy wskazujące na nieprecyzyjne zastosowanie definicji AI, brak jednoznacznych kryteriów umożliwiających właściwym organom odpowiednie zdekodowanie danego systemu AI jako wysokiego lub ograniczonego ryzyka w energetyce, tym samym niewystarczające realizowanie oczekiwań sektora co do pewności i przewidywalności. Poddano krytycznemu poglądowi projektowane rozwiązania nadzoru nad AI w krajowym porządku prawnym z jednoczesnym postulatem uwzględnienia roli regulatora energetyki na etapach notyfikacji, nadzoru i kontroli. Zwrócono ponadto uwagę na poboczne kwestie wątpliwości prawnych mogących mieć wpływa na tempo i bezpieczeństwo wdrażania rozwiązań opartych na sztucznej inteligencji. Metodologicznie oparto się na metodach dogmatycznoprawnej oraz teoretycznoprawnej w zakresie twórczej interpretacji norm prawnych.

 

Grzegorz Tchorek, Roman Witkowski, Zdzisław Siara, Sebastian Gromada, Katarzyna Pelc, Agnieszka Kluczowska
Kluczowe aspekty regulacyjne transformacji energetycznej w Unii Europejskiej
Unia Europejska realizuje ambitną politykę klimatyczną, której celem jest osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 r. W tym celu wdrażane są kompleksowe regulacje obejmujące różne sektory gospodarki – od przemysłu, przez energetykę, transport, aż po budownictwo. W artykule przedstawiono najważniejsze akty prawne wspierające dekarbonizację i transformację energetyczną, w tym: system EU ETS, dyrektywę RED III, mechanizm CBAM, rozporządzenia dotyczące zrównoważonego transportu lotniczego (REFuelEU Aviation) i morskiego (FuelEU Maritime), pakiet gazowo-wodorowy, dyrektywę EED o efektywności energetycznej, dyrektywę IED o emisjach przemysłowych, dyrektywę ETD o opodatkowaniu energii oraz rozporządzenie AFIR dotyczące infrastruktury paliw alternatywnych.

 

Krzysztof Pajączek, Krzysztof Jagiełło, Arkadiusz Baran, Aleksandra Koprowska, Andrzej Mrozik, Piotr Jóźwiak
Wykorzystanie procesów zgazowania biomasy do zwiększenia konkurencyjności przedsiębiorstwa przemysłowego
Technologia zgazowania biomasy polega na uzyskaniu syngazu, który w zależności od swoich parametrów może być użyty jako paliwo lub surowiec w wielu zastosowaniach. Wszechstronność, jaką daje technologia zgazowania biomasy, umożliwia zwiększenie konkurencyjności przedsiębiorstw przemysłowych, które w ramach transformacji energetycznej odchodzą od energii powstałej ze spalania węgla czy innych paliw kopalnych. W artykule zaprezentowano technologię zgazowania biomasy opracowaną przez Instytut Energetyki – Państwowy Instytut Badawczy (IEN-PIB) wraz z przykładem jej zastosowania w warunkach przedsiębiorcy przemysłowego. Przedstawione rozwiązania technologiczne oraz wyniki finansowe wskazują na wysoką atrakcyjność technologii zgazowania, którą dodatkowo podkreśla możliwość wykorzystania tego procesu do dekarbonizacji procesów energetycznych.

 

Sławomir Kownacki, Michał Bajor, Łukasz Czapla, Piotr Ziołkowski, Zbigniew Stachowicz
Systemy wizualizacji danych z PMU – architektura, wymagania, przykłady rozwiązań
W artykule przedstawiono ogólną koncepcję systemów wizualizacji danych z PMU w sieciach przesyłowych oraz ich rolę w nowoczesnych rozwiązaniach WAMS. Omówiona została typowa architektura systemu synchrofazorowego, składającą się z urządzeń PMU, sieci WAN, koncentratorów PDC, bazy danych typu historian oraz warstwy wizualizacji danych. Opisano wymagania stawiane oprogramowaniu, takie jak niska i przewidywalna latencja, możliwość pracy w czasie zbliżonym do rzeczywistego, obsługa widoków topologicznych i geograficznych oraz odtwarzanie zdarzeń. Poruszone zostały zagadnienia związane z wyzwaniami technicznymi systemów synchrofazorowych, do których należą m.in. zapewnienie jakości synchronizacji czasu i danych, skalowalność, cyberbezpieczeństwo oraz integracja z istniejącymi systemami SCADA/EMS. Przedstawiono także przykładowe rozwiązania systemów komercyjnych, które oferują kompletny stos technologiczny od PMU/PDC po wizualizację oraz dostępne narzędzia open source.

Leszek Bronk, Robert JankowskI, Bartosz Kędra, Sławomir Sierak, Henryk Koseda, Marek Okasiński
Wykorzystanie usług elastyczności użytkowników sieci w procesie planowania rozbudowy systemu elektroenergetycznego
Transformacja energetyczna zachodząca w Krajowym Systemie Energetycznym (KSE) wpływa na zmianę rozkładu generacji w systemie. Dynamika wzrostu mocy instalowanych z odnawialnych źródeł energii (OZE) jest na tyle duża, że nie nadąża za nią rozbudowa sieci umożlwiająca wyprowadzenie mocy ze wszystkich źródeł generacyjnych. W artykule przedstawiono propozycję wykorzystania elastyczności pracy systemu do planowania rozbudowy struktury sieciowej. Zaproponowano sposób budowy modeli obliczeniowych oraz analizy danych wynikowych na podstawie wskaźnika efektywności inwestycji. Metoda została zademonstrowana na modelu testowym. Opisane podejście stanowi bardzo dobre uzupełnienie stosowanych obecnie deterministycznych metod planowania rozwoju sieci i wpisuje się w trend wprowadzania rozwiązań rynkowych dla zapewnienia bezpieczeństwa pracy SEE.

 

Maciej Boiski, Bartłomiej Pawlik, Krzysztof Romaniuk, Andrzej Sławiński, Bartłomiej Sobczak
W poszukiwaniu źródeł dostępnego cenowo wodoru
Artykuł analizuje ewolucję roli wodoru w transformacji energetycznej w latach 2019-2025, koncentrując się na zjawisku określanym jako hydrogen swing. W początkowym okresie wodór postrzegano jako uniwersalny nośnik energii i kluczowy element strategii osiągnięcia neutralności klimatycznej. Te ambitne oczekiwania z biegiem czasu uległy korekcie, głównie z powodu wysokich kosztów produkcji, ograniczeń infrastrukturalnych oraz niewystarczającej podaży energii odnawialnej. W artykule przedstawiono oceny ekspertów dotyczące poziomów gotowości technologicznej (TRL) oraz wskaźników gotowości komercjalizacyjnej (CRI) dla różnych metod produkcji wodoru. Reforming parowy metanu (SMR) oraz zgazowanie węgla okazały się najbardziej dojrzałymi technologiami (TRL 7-9, CRI 4-6), podczas gdy elektroliza oraz alternatywne metody, takie jak biomasa czy wodór oparty na energii jądrowej, pozostają mniej rozwinięte. Analiza kosztów wskazuje, że w obecnych warunkach w Polsce najbardziej konkurencyjną ekonomicznie formą jest wodór produkowany z biogazu poprzez reforming, z kosztami wytworzenia na poziomie 25-35 PLN/kg w porównaniu z elektrolizą opartą na OZE i spełniającą warunki FRNBO, której koszt produkcji wynosi 50-60 PLN/kg.

 

Agnieszka Kluczowska, Katarzyna Bykowska, Katarzyna Pelc, Leszek Pięciak, Anna Głuszczyk, Sebastian Gromada, Dominik Borowiec, Bartosz Ostrowski, Iwona Wolan, Krzysztof Strzępek
Opracowanie zaawansowanego materiału konstrukcyjnego opartego na azotku krzemu do zastosowań w energetyce
Rozwój energetyki nierozerwalnie związany jest z opracowywaniem zaawansowanych materiałów ceramicznych. Tworzywa ceramiczne przeznaczone na krytyczne elementy urządzeń cieplnych, takie jak dysze do podawania powietrza do złoża fluidalnego, osłony termopar, wyłożenia ogniotrwałe, nie tylko determinują długość pracy urządzenia, ale również decydują o jej efektywności i ilości emitowanych do atmosfery zanieczyszczeń. Materiały te muszą charakteryzować się doskonałymi właściwościami wytrzymałościowymi, wysoką odpornością na wstrząsy cieplne, wysoką odpornością erozyjną i korozyjną na działanie aktywnych chemicznie składników podawanych paliw i powstających w procesie gazów. W artykule podano najważniejsze parametry opracowanego tworzywa, czyli stopień zagęszczenia, wytrzymałość na zginanie, twardość i odporność na kruche pękanie. Uzyskane wyniki badań wskazują, że materiał ten może z powodzeniem zostać zastosowany w przemyśle energetycznym na wymagające elementy typu dysze powietrza do kotła fluidalnego, osłony termopar czy zawory.

 

Kamil Mól, Roman Korab, Marcin Smołka
Symulator pracy sieci niskiego napięcia współpracującej z prosumenckimi źródłami fotowoltaicznymi
W artykule przedstawiono program do przeprowadzania symulacji pracy sieci niskiego napięcia współpracującej z prosumenckimi mikroinstalacjami fotowoltaicznymi. Wykorzystano do tego pakiet OpenDSS wraz z autorskim skryptem napisanym w programie Python, umożliwiającym automatyczne wykonanie symulacji pracy sieci w różnych wariantach. Na podstawie przeprowadzonych symulacji dokonano analizy ryzyka przekroczenia dopuszczalnych (normalnych) warunków pracy sieci dla różnego stopnia nasycenia źródłami fotowoltaicznymi.